Serbest meslek faaliyetinde bulunanlar, yani avukatlar, mali müşavirler, doktorlar, mimarlar, mühendisler ve benzeri meslek mensupları, mesleki tahsilatlarını serbest meslek makbuzu ile belgelendirir. Bu makbuzun elektronik karşılığı olan e-SMM, kâğıt makbuzun yerini almıştır. Bu yazıda kimlerin e-SMM düzenlemek zorunda olduğunu, makbuzun ne zaman ve nasıl kesileceğini anlatıyoruz.
Kimler e-SMM düzenlemek zorunda?
Serbest meslek erbabı, mesleki tahsilatları için kâğıt serbest meslek makbuzu yerine e-SMM düzenlemek zorundadır. Bu zorunlulukta ciro haddine bakılmaz; yeni başlayan bir meslek mensubu da ilk tahsilatından itibaren e-SMM düzenler.
Kapsamdaki başlıca meslekler:
- Avukatlar ve arabulucular
- Serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirler
- Serbest çalışan hekimler ve diş hekimleri
- Mimar ve mühendisler
- Danışmanlık, tasarım ve benzeri bağımsız mesleki faaliyetleri yürütenler
e-SMM ne zaman düzenlenir?
Serbest meslek kazancı tahsilat esasına dayanır. Bu nedenle makbuz, hizmetin verildiği tarihte değil, ücretin tahsil edildiği tarihte düzenlenir. Avans veya taksitli tahsilatlarda her tahsilat için ayrı makbuz kesilir.
Örnek: Bir dava için Mart ayında sözleşme imzalayıp Nisan ve Mayıs aylarında iki taksitle ücret aldıysanız, Nisan ve Mayıs aylarında iki ayrı e-SMM düzenlersiniz.
Makbuzda neler yer alır?
- Serbest meslek erbabının ve müşterinin kimlik ve vergi bilgileri
- Hizmetin açıklaması
- Brüt ücret
- Müşteri vergi kesintisi yapmakla yükümlüyse gelir vergisi stopajı ve varsa diğer kesintiler
- Net tahsil edilen tutar
Kurumsal müşterilere kesilen makbuzlarda stopaj tutarının doğru hesaplanması önemlidir; stopajı yapan müşteri bu tutarı kendi muhtasar beyannamesiyle beyan eder. Bireysel müşterilere düzenlenen makbuzlarda stopaj yapılmaz.
e-SMM nasıl düzenlenir?
- 1Nitelikli e-imza temin edin: e-SMM, serbest meslek erbabının e-imzası ile imzalanır. Mali mühür ve e-imza farkı yazımızda ayrıntıları bulabilirsiniz.
- 2Düzenleme yöntemini seçin: GİB'in ücretsiz portalı veya özel entegratör üzerinden düzenleyebilirsiniz. Çok sayıda makbuz kesen büro ve klinikler için entegratör, zaman kazandırır.
- 3Müşteri bilgilerini eksiksiz girin: Vergi veya T.C. kimlik numarası, adres ve e-posta.
- 4Makbuzu imzalayıp iletin: Makbuz e-imza ile imzalanır ve alıcıya elektronik ortamda iletilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Makbuzu hizmet tarihinde kesmek | Tahsilatla tarih uyuşmaz | Tahsilat tarihinde kesin |
| Bireysel müşteride stopaj hesaplamak | Tahsilat tutarı hatalı görünür | Stopajı yalnızca kesinti yükümlüsü müşterilerde uygulayın |
| Taksitleri tek makbuzda birleştirmek | Dönem kayıtları bozulur | Her tahsilat için ayrı makbuz düzenleyin |
| Kâğıt makbuz kullanmaya devam etmek | Belge geçersiz sayılabilir | Tüm tahsilatları e-SMM ile belgelendirin |
Muhasebe açısından kolaylık
e-SMM'ler elektronik ortamda oluştuğu için mali müşavirinize ayrıca evrak taşımanıza gerek kalmaz. Makbuz listesi muhasebe programına aktarılabilir, KDV ve gelir vergisi beyannameleri bu verilerle hazırlanır. Kâğıt makbuz cilt takibi ve kayıp riski ortadan kalkar.
Hatalı e-SMM nasıl düzeltilir?
Düzenlenen bir e-SMM'de hata fark edildiğinde, makbuz iptal edilerek doğru bilgilerle yeniden düzenlenir. İptal işlemi sistem üzerinden yapılır ve kayıt altına alınır. Dikkat edilecek noktalar:
- İptal ve yeniden düzenleme aynı tahsilat için yapılıyorsa, yeni makbuzun tarihi tahsilat tarihiyle uyumlu olmalıdır
- Müşteriye iptal edilen makbuz yerine yenisinin gönderildiği bildirilmelidir
- Kurumsal müşterilerde stopaj tutarı değiştiyse müşterinin muhtasar beyanına etkisi konuşulmalıdır
Beyannamelerle ilişki
e-SMM'ler serbest meslek erbabının beyannamelerinin temel kaynağıdır:
| Beyanname | e-SMM ile ilişkisi |
|---|---|
| KDV beyannamesi | Makbuzlardaki KDV tutarları dönem satışları olarak beyan edilir |
| Geçici vergi beyannamesi | Dönem içindeki tahsilatlar kazancın hesabına girer |
| Yıllık gelir vergisi beyannamesi | Yıl içindeki tahsilatlar ve kesilen stopajlar mahsup edilir |
Müşteriniz tarafından yapılan stopajlar, yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilir. Bu nedenle stopajlı makbuzların listesinin yıl sonunda eksiksiz olması önemlidir.
Serbest meslek erbabı için aylık rutin
- 1Her tahsilatta makbuzu aynı gün düzenleyin
- 2Ay sonunda makbuz listesini banka hareketlerinizle karşılaştırın
- 3Kurumsal müşterilerden kesilen stopaj tutarlarını kontrol edin
- 4Listeyi mali müşavirinizle paylaşın
- 5Giderlerinize ait faturaları da aynı dönemde iletin
İpucu: Banka hesabınıza gelen her tutarın bir makbuzu olup olmadığını aylık kontrol etmek, gözden kaçan tahsilatları ve olası cezaları önlemenin en basit yoludur.
Üstat olarak nasıl yardımcı oluyoruz?
e-imza başvurusundan e-SMM kurulumuna, ilk makbuzunuzun düzenlenmesinden muhasebe aktarımına kadar süreci birlikte yürütüyoruz. Ayrıntılar için e-SMM sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve yayın tarihindeki mevzuata dayanır. Tutar, eşik ve süreler tebliğ ve Cumhurbaşkanı kararlarıyla değişebilir; işletmenize özel durum için uzmanımıza danışın.
