Personel maliyetinin önemli bir kısmı SGK primlerinden oluşur. Devlet, istihdamı artırmak ve belirli grupların işe alınmasını kolaylaştırmak için işverenlere çeşitli prim teşvikleri sunar. Bu teşvikler doğru uygulandığında ciddi tasarruf sağlar; ancak şartlardan biri bozulduğunda teşvik geriye dönük olarak gecikme cezası ve zammıyla geri istenebilir. Bu yazıda temel şartları, yaygın teşvik türlerini ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Temel şartlar
İşveren prim teşviklerinden yararlanmak için genel olarak şu şartlar aranır:
- SGK'ya vadesi geçmiş prim borcunun bulunmaması
- Aylık prim ve hizmet belgelerinin süresinde verilmesi
- Kayıt dışı istihdam tespitinin olmaması
- Sigortalı primlerinin süresinde ödenmesi
Bu şartlardan birinin bozulması, yalnızca ilgili ayın değil, bazı durumlarda geçmiş dönemlerin teşviklerini de etkileyebilir.
Başlıca teşvik türleri
| Teşvik | Kimler için? | Not |
|---|---|---|
| Hazine destekli prim indirimi | Özel sektör işverenlerinin 4/a kapsamındaki sigortalıları | En yaygın teşvik; işveren hissesinin kanunda belirlenen kısmı Hazinece karşılanır |
| Genç ve kadın istihdamı | Belirli yaş ve şartlardaki yeni istihdam | Şartları ve süreleri mevzuatla belirlenir |
| Engelli istihdamı | Engelli sigortalı çalıştıran işverenler | Kontenjan dahilinde ve fazlası için farklı oranlar |
| İlave istihdam teşvikleri | Ortalama çalışan sayısını artıran işverenler | Dönemsel olarak yürürlüğe giren programlar |
| Ar-Ge personeli desteği | Teknopark ve Ar-Ge merkezlerindeki personel | SGK işveren hissesinin yarısı karşılanır |
| Yatırım teşvik belgesi kapsamı | Teşvik belgeli yatırımlarla sağlanan istihdam | Belge şartlarına bağlı |
Teşviklerin birlikte uygulanıp uygulanamayacağı ve hangisinin öncelikli olduğu mevzuatta ayrıca düzenlenir. En avantajlı teşvikin seçilmesi, bordro tutarlarına ve çalışanın durumuna göre hesaplanmalıdır.
İşe giriş bildirgesi: Teşvikin ilk şartı
Sigortalı işe giriş bildirgesi, çalışanın işe başlamasından önce SGK'ya verilmelidir. İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerleri gibi bazı durumlarda en geç çalışmaya başlatıldığı gün verilebilir. Süresinde verilmeyen bildirgeler için idari para cezası uygulanır ve prim teşviklerinden yararlanma etkilenebilir.
Uygulama önerisi: Yeni bir çalışanın işe başlama tarihini kesinleştirdiğiniz anda bordro ekibinizi bilgilendirin. İşe giriş bildirgesinin "ilk gün sabah" verilmesi değil, işe başlamadan önce verilmesi esastır.
Sık yapılan hatalar
- 1Borç takibi yapmamak: Küçük bir prim borcu bile teşviklerin kaybına yol açabilir.
- 2Belgeleri geç vermek: Aylık prim ve hizmet belgesinin süresinde verilmemesi teşviki etkiler.
- 3Yanlış teşvik kodu seçmek: Çalışanın şartlarını sağlamadığı teşvikin uygulanması geri ödeme riskine yol açar.
- 4Eksik gün bildirimlerini hatalı yapmak: Eksik gün nedenleri ve belgeleri doğru bildirilmelidir.
- 5Geriye dönük kontrol yapmamak: Uygulanabilecek ama kaçırılan teşvikler fark edilmeden kalabilir.
Geriye dönük teşvik taraması
Bazı durumlarda geçmiş dönemlerde yararlanılabilecek ama uygulanmamış teşvikler tespit edilebilir. Teşvik taraması; çalışanların geçmiş bordroları, işe giriş tarihleri ve şartları üzerinden yapılır. Aynı tarama, hatalı uygulanmış teşvikleri de ortaya çıkararak olası bir denetimde büyük cezaların önüne geçer.
Yeni bir işe alımda teşvik nasıl seçilir?
Yeni bir çalışan işe alındığında, hangi teşvikin uygulanacağını belirlemek için şu sıra izlenebilir:
- 1Çalışanın durumu: Yaşı, cinsiyeti, engellilik durumu, daha önceki sigortalılık geçmişi ve işsizlik kaydı
- 2İşyerinin durumu: Ortalama çalışan sayısı, borç durumu, sektör ve bulunduğu bölge
- 3Uygun teşviklerin listelenmesi: Çalışan ve işyeri şartlarını sağlayan tüm teşvikler
- 4Karşılaştırma: Her teşvikin aylık tutarı ve süresi
- 5Seçim ve uygulama: En avantajlı teşvikin bordroda doğru kodla uygulanması
Bu değerlendirme her işe alımda yapılmalıdır; aynı işyerinde farklı çalışanlar için farklı teşvikler uygulanabilir.
Aylık bordro kontrol listesi
| Kontrol | Neden önemli? |
|---|---|
| Vadesi geçmiş prim borcu var mı? | Borç, teşviklerin kaybına yol açar |
| Aylık prim ve hizmet belgesi süresinde verildi mi? | Geç bildirim teşviki etkiler |
| Yeni işe girişler zamanında bildirildi mi? | Geç bildirim idari para cezası doğurur |
| Teşvik kodları doğru mu? | Hatalı teşvik geri istenebilir |
| Eksik gün bildirimleri belgeli mi? | Denetimde ilk bakılan konulardandır |
Teşvik geri istenirse
Hatalı uygulanan bir teşvik tespit edildiğinde SGK, yararlanılan tutarı gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte geri ister. Bu durumda:
- Tespitin dayanağı ve hesaplaması ayrıntılı incelenmelidir
- Hatanın kaynağı (kod, şart, borç durumu) belirlenmelidir
- İtiraz imkânı varsa süresi içinde kullanılmalıdır
- Aynı hatanın diğer çalışanlarda tekrar edip etmediği kontrol edilmelidir
İpucu: Teşvik uygulaması bordro programında otomatik yapılsa bile, programın şartları sizin yerinize doğru değerlendirdiğini varsaymayın. Yılda en az bir kez bağımsız bir teşvik kontrolü yaptırmak, birikmiş risklerin erken fark edilmesini sağlar.
Üstat olarak nasıl yardımcı oluyoruz?
Bordro süreçlerinizi teşvik şartlarına uygun yürütüyor, uygulanabilir teşvikleri tarıyor ve hatalı uygulamaları denetimden önce düzeltiyoruz. Ayrıntılar için SGK teşvik danışmanlığı ve bordrolama ve İK sayfalarımıza göz atabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve yayın tarihindeki mevzuata dayanır. Tutar, eşik ve süreler tebliğ ve Cumhurbaşkanı kararlarıyla değişebilir; işletmenize özel durum için uzmanımıza danışın.
